تجلیل پیامبر(ص) از علم و دانش
خداوند متعال جايگاه و مرتبت صاحبان دانش را ، آن هم در والاترين مقامها ، يعني مقام گواهي بر وحدانيت خدا ؛ همسان خود و فرشتگان قرار داده و فرموده :
شهد الله انه لا اله الا هو و الملائكه و أولوا العلم قائماً بالقسط لا اله الا هو العزيز الحكيم . 1
خداوند كه همواره نگاهبان عدل [ و درستي ] است گواهي مي دهد كه جز او معبودي نيست و فرشتگان و دانشوران [ نيز گواهي مي دهند ] ؛ جز او معبودي نيست كه شكست ناپذير حكيم است .
بر اين اساس در نخستين سوره اي كه بر پيامبرش فرو فرستاده از خواندن و دانش و قلم سخن مي گويد و در سوره « الرحمن » پيش از يادآوري نعمت آفرينش ، نعمت تعليم قرآن را متذكر شده است .
اهتمام به دانش و تشويق به علم اندوزي هم در گفتار رسول خدا متجلي است و هم در رفتار و سيرة آن حضرت .
او در پرتو علم لدني خدا دادي ، عالم به غيب و شهادت است و به تصريح قرآن هر كاري كه انسانها انجام مي دهند در شعاع ديد و علم خدا ، پيامبر (ص) و مؤمنان است ؛ 2 با اين حال يكي از خواسته هاي او از خداوند
افزايش دانشش بود :
« رب زدني علما ؛ پروردگارا ، بر دانشم بيفزاي ! » 3
اگر بگوييم تجليل پيامبر اعظم (ص) از علم و دانش از مهم ترين شاخصه هاي متمايز آن گرامي از ديگر آموزگاران بشريت و شاخص ترين عامل همبستگي و پل ارتباطي جهان نوين انديشه و جامعة متمدن بشري با اسلام گشته است ، سخن گزافي نگفته ايم .
هنگام طلوع خورشيد اسلام در جهان عرب كه به جزيره العرب و برخي نواحي شمال غربي و شمال شرقي آن محدود مي شد ، هيچ نشاني از رشد فكري و گسترش علمي بروز نيافته بود . فن شاعري ، شيوه سخنوري و طالع بيني و خرافه گويي ، تنها مظاهر علمي و فرهنگي عرب جاهلي بود . سخنان و سيرة رسول خدا در علم آموزي ، نيروي محركه اي به انرژيهاي خفته و استعدادهاي بالقوه نژاد عرب بخشيد و مدينه ؛ مركز حكومت اسلامي نه تنها براي گروههاي عرب ، كه براي پژوهشگران خارجي ، اعم از ايراني ، يوناني ، سوري ، عراقي و آفريقايي با رنگها و مليتهاي مختلف ، به صورت يك پايگاه علمي درآمد .
هستة اولي سازمان آموزش ، پژوهش و پرورش به دست رسول اكرم (ص) شكل گرفت و در دوره هاي بعد از سوي فرزندان و جانشينان در ابعاد وسيعتري پي گرفته و تكميل شد .
اهتمام و تشويق به علم از سوي رسول خدا (ص) در بيان استاد شهيد ، مرتضي مطهري چنين آمده است :
به علم و سواد تشويق مي كرد . كودكان اصحابش را وادار كرد كه سواد بياموزند . برخي از يارانش را فرمان داد زبان سرياني بياموزند . مي گفت : دانشجويي بر هر مسلمان ، فرض و واحب است . و هم فرمود : حكمت را در هر كجا و در نزد هر كس ولو مشرك يا منافق يافتيد از او اقتباس كنيد . و هم فرمود : علم را جست و جو كنيد ولو مستلزم آن باشد كه تا چين سفر كنيد . اين تأكيد ها و تشويقها دربارة علم سبب شد كه مسلمين با همت و سرعت بي نظيري به جست و جوي علم در همة جهان پرداختند . آثار علمي را هر كجا يافتند به دست آوردند و ترجمه كردند و خود به تحقيق پرداخته و از اين راه علاوه بر اينكه حلقة ارتباطي شدند ميان تمدنهاي قديم يوناني و رومي و ايراني و مصري و هندي و غيره و تمدن جديد اروپايي ، خود يكي از شكوهمندترين تمدنها و فرهنگهاي تاريخ بشريت را آفريدند كه به نام تمدن و فرهنگ اسلامي شناخته شده و مي شود . 4
1 . آل عمران ( 3 ) ، آيه 18 .
2 . توبه ( 10 ) ، آيه 105 « قل اعملوا فسيري الله عملكم و رسوله و المؤمنون » .
3 . طه ( 20 ) ، آيه 114 .
4 . وحي و نبوت ، ص 110 .